“Lamentan os atentados en canto poñen camisolas patrocinadas por Catar”, dicía Pius Alibek nesta entrevista a VilaWeb de hai dous anos. Había unha semana dos atentados de París contra esplanadas de bares, contra a sala Bataclan, contra o Estadio da Franza… Alibek, nacido en Ainkawa, no Curdistán, estudou filoloxía en Bagdad, continuou os estudos en Londres e chegou a Barcelona no 1981. En Arrels nòmades (La Campana, 2010) relataba os seus anos de infancia e de xuventude no Iraque, un país que tanto mudou desde que el era pequeño.

O coñecemento que ten da situación do Levante e a súa condición de barceloní axúdanos nesta conversa (que desta volta temos unha semana depois do atentado da Rambla) a revisar a maneira como ollamos para o problema: como vemos a ameaza do jihadismo, quen ten intereses, como focamos os debates sobre o islamismo radical… “todos estaban dacordo en que a Arabia Saudita e Catar financiasen a organización jihadista al-Nusra ao principio. E cando acontece o que aconteceu en Paris, a xente escandalízouse”, dicia Alibek en 2015. Agora aconteceu en Barcelona.

– Que pensou na quinta feira pasada, cando viu o atentado na Rambla?
– Pensei: xa aconteceu. Calquera día podía acontecer en calquera lugar de calquera cidade europea. Era previsíbel que acontecese, e continuará acontecendo. Pensei iso, á parte a sensación de impotencia e de tristeza.

– Resignación?
– Sí, totalmente. Nós xa aceptamos que é unha cousa que pode acontecer, porque non achamos maneira de saber o que acontece realmente. Ao contrario, entretémonos con debates inúteis, en lugar de ir á raiz do asunto e tentar resolver todas estas desgrazas.

– Quere dicir que vemos isto como unha cousa inevitábel, como se fose unha catástrofe natural?
– Si, como a posiblidade de que caia unha saraibada. Como se fose un fenómeno natural, que hoxe toca aquí mais podería ter caído noutra cidade. Iso ainda é máis grave. O atentado afectou xente que morreu ou ficou ferida. Mais en realidade iso forma parte dalgo moito máis grande que diariamente mata centenares de persoas por todo o mundo.

– Non temos a perspectiva necesaria para ver ese algo máis grande?
– Non temos e parece que non queremos ter, porque depois do que aconteceu en Barcelona os grandes debates son, por exemplo, se o islam é así ou asado. Mais que din? Todas as relixións monoteístas son tanto asasinas como pacificadoras, depende da interpretación que se faga. O islam, niso, non é diferente de ningunha outra relixión monoteísta. Outro debate: se as persoas que migran ao occidente desde países islámicos son un perigo ou non. Pois depende da vía que emprendan, e temos de ver por qué algunhas deciden escoller unha vía determinada. Temos que ver o que hai detrás, e a quen interessa que sexa así.

– Tamén nos preguntamos se estamos preparados para impedir un atentado.
– E se habemos de pór postes disuasorios ou non, se han de ser provisorios ou fixos, se habemos de reforzar os sistemas de seguranza… Mais de que falamos? É como se o diluvio fose inevitábel e discutísemos para decidir onde colocamos a barraxe. Pois non: este diluvio non é un feito natural; é un feito provocado. Certamente no curso da historia as relixións monoteístas foron manipuladas e serviron como ferramentas en mán do poder. Aconteceu iso. Temos de ver quen utiliza a relixión, quen financia, quen paga, quen ten interese en recrutar, e temos que combater iso. E non ver se pomos postes.

– Neste caso, quen utiliza a relixión para os seus intereses?
– Falemos das persoas que fan a interpretación máis radical da relixión, e coñezámolas. Se falamos do islam, quen fai a interpretación máis radical e máis asasina? Pois os países que aplican a lei islámica, que resulta que son os mellores alidados de occidente.

– Por exemplo?
– Por exemplo os do golfo Pérsico, como a Arabia Saudita e o Catar. Deben a existencia e o poder ao islam radical, e teñen moitos dólares, cos cales fomentan o islam radical. Pagan as mesquitas que se contrúen na Europa e pagan os imáns que fomentan o radicalismo islámico e poden manipular as mentes dos xovens desesperados. Para os manipularen, son necesarios recursos, e nós permitimos que cheguen eses recursos. A maiores, nestes países reivindícase o terrorismo islámico, foméntase, e os mártires, os que cometeron os atentados, son abenzoados. O que cometeu o atentado da Rambla é unha persoa bendecida por estes países, que son os nosos aliados. Os seus reis e principes veñen á nosa casa, e recibímolo como verdadeiros reis e príncipes. A que xogamos?

– Todo isto ven da fotografía dos Azores?
– O crecemento do terrorismo islámico comezou no Afeganistán cos mujahidins recrutados e treinados por occidente para combaterem a Unión Soviética. Mais o impulso do terrorismo islámico que atravesa as fronteiras daqueles países comezou coa invasión do Iraque no 2003. Pasemos por alto que si, que o pobo estivo totalmente en contra daquela invasión, mais o goberno español non unicamente estaba a favor senón que se puxo a favor con entusiasmo. España participou naquela guerra, que foi como o berce para o terrorismo islámico. E que se espallou ao cabo dun tempo. De que nos estrañamos? E non falo do feito de a desgraza de Barcelona acontecer diariamente no Iraque, na Siria e nos países africanos, polas accións de Boko Haram. Hai un par de días, nun autocar con crianzas na Siria houbo máis de sesenta mortes. Por detrás do que aconteceu en Barcelona, en París, ou en calquera outra cidade europea, está a complicidade dos nosos poderes.

– Como se concreta esa complicidade?
– España saiu dunha crise económica grazas á colaboración coa guerra no Iraque. E viviu uns cantos anos de bonanza económica. Hai unha compensación económica en troca da complicidade criminosa. Hai un nivel de intereses de grandes poderes e dos gobernos que me escapa. Os núcleos de entidades do poder non teñen en conta o dano que pode recibir o pobo, senón o beneficio que ellas poden tirar. Cando o Barça acepta o patrocinio e os millóns de Catar non ten en conta se son boa xente ou non, se fomentan o terrorismo. Teñen en conta que se poden conseguir vinte millóns, pois conseguirán vinte millóns. En canto aceptaren iso como unha relación comercial legal, nós pagaremos as consecuencias e calaremos.

– E cando España vende armamento á Arabia Saudita tampouco preguntamos que fan con esas armas.
– Tampouco. A Arábia Saudita destruiu o Iemen. E iso non é terrorismo? Se acontece no Iemen non é terrorismo? Cando se pisotea a dignidade dunha persoa a mil quilómetros, se non sentes que tamén pisotearon a túa é que xa perdeche a condición humana. Por qué há de parecerme que o que fan os sauditas no Iemen non me pisotea a min nin me interesa, que é unha cousa que só a eles di respecto?

– Ninguén actúa contra o Estado Islámico?
– Non, de ningunha maneira. Enviar uns cantos avións de tanto en tanto e bombardear cidades en que matan tres ou catro combatentes mais matan douscentos civis inocentes non é combater o Estado Islámico. Ben ao contrario: é combater a poboación civil e destruir as infraestruturas. Cando quixeron matar Saddan Husseins, matárono rapidamente, cun exército e un estado. E non poden facelo con vinte mil ou trinta mil combatentes? É cinismo puro. E acabas pensando que realmente ninguén quere liquidar o Estado Isláico, debe interesarlles que siga vivo. E tamén está o papel da Turquía en todo isto. A Turquía é a OTAN, e cando a Turquía protexe o Estado Islámico, é a OTAN quen protexe o Estado Islámico. E a OTAN somos nós. Barcelona é a OTAN. Se a OTAN protexe o Estado Islámico, Barcelona protexe o Estado Islámico. É duro, é cruel, mais é así.

– Hai xente que levantou a voz contra a presenza de Filipe VI e Rajoy na manifestación de sábado.*
– Se o rei de España e o goberno de España están realmente doídos polo atentado e queren facer algo, pois que pidan audiencia ao embaixadores da Arabia e do Catar. E que lles digan que paren as axudas e subsidios que dan ou acabou; que xa non poderán financiar máis mesquitas, que se hai que construir unha mesquita xa o faremos nós, de maneira que non podan manipular o que se fai nelas. Mais iso non o fan. A parte nessa manifestación que reivindicamos? Parece que aquí, cando nos manifestamos, cando facemos unha greve xeral, é para voltar a casa coa conciencia tranquila de termos feito algunha cousa. Que utilidade final ten a manifestación? Demostrar o noso rexeitamento, ó? E que? Iso evitará os atentados?

– Véjoo moi crítico.
– E hai outra cousa, que me parece cinismo puro. Dixen que non se acepte diñeiro de calquera para construir mesquitas, o que se controle quen as fai. Pois ben, aquí hai moito intelectual que dirá que iso que digo vai contra os nosos valores, os de liberdade e democracia. Vai contra os nosos valores, mais non temos tamén a lie mordaza? Hai moitas contradicións no discurso que se fai, moito cinismo. Por qué non se há de controlar o que se fai nas mesquitas? Da mesma maneira que se controla cando un capelán di unha frase nunha igrexa contra os homosexuais, ou cando outro fai unha misa pola Legión facemos un escándalo. Pois fagamos o mesmo co que se fai nas mesquitas. Ah, iso non, porque temos de ter respecto. Mais se hai leis que non son respectuosas coas túas liberdades!

– Se callar non se fai por respecto ou exceso de prudencia?
– É que toda a xente quere demostrar que non ten nada contra o islam. Por qué temos que demostralo? Eu si teño todo o que hai que ter contra a interpretación radicalizada do que é o islam.

– Falta máis coñecemento sobre o que é o islam? Hai demasiados preconceitos?
– Non se trata diso, senón da maneira de pensar do europeo: se eu son intelectual e tolerante, teño que se prudente á hora de emitir un xuizo sobre o islam, mais sobre o cristianismo si que podo dicir o que queira.

– Tamén encontramos algunhas actitudes islamófobas e intolerantes.
– Mais é xustamente o trato que facemos diso o que radicaliza a posición; é aquilo de estar conmigo ou contra mim. En lugar de crear un espazo flexíbel, vamos creando un espazo de frontes; unha fronte que é contraria, que se converte en chauvinista e islamófoba, e outra que é tolerante e que parece que simpatiza co islam. Mais é que non se trata diso: non se trata de estar a favor nin en contra. Non debemos permitir nunca que este sexa o problema ou o debate, porque é un debate que se converte nunha cortina de fume. O debate é quen utiliza a relixión, quen fai unha interpretación do islam determinada para utilizala cuns obxectivos, quen se beneficia e quen está detrás. Non entendo por qué unha sociedade como a barcelonina ten que vivir un debate para decidir se o islam é unha boa relixión. Iso é un absurdo, non ten sentido. A cuestión é puramente política: quen leva a cabo estas políticas que prexudican e matan?

– Cal deberia ser por tanto a mensaxe da manifestación de mañá?
– Para mim a manifestación teria que servir para reclamar aos nosos gobernos que investiguen e que paren o terrorismo na orixe. E reivindicar por medio de todas as institucións democráticas que o goberno teña ese papel. E que procure alianzas internacionais verdadeiras para dar cabo deste flaxelo. E non demostrar como simpatizo cuns ou outros e até que ponto estou triste. Ben está non ter medo, mais e despois qué? Temos de pór os gobernantes diante dos feitos: aconteceu e vós, se non o paredes, seredes culpábeis. E non se para pondo postes, senón na orixe.

– Conseguimos avanzar nese camiño nos últimos anos? Non hai máis consciencia sobre o que se pede?
– Hai, evidentemente. Cando hai cinco anos dicía o que digo agora, ou no 2003, durante a invasión do Iraque, en que alertaba que podía crearse un caldo de cultivo para islamizar aquela zona, toda a xente me acusaba de crer na teoría da conspiración. Mais é un feito, e demostrouse. No Iraque antes do 2003 non había islamización nin se falaba de países islámicos e non se aplicaba a xaria; só se falaba de Arabia, onde tradicionalmente si se facía. E agora xa temos moitos países onde se aplica e da maneira máis radical. Todo comeza no 2003. Temos de parar e reflectir, preguntármonos por qué foi así. E agora sí que é certo que cada vez hai máis xente que pensa que o que aconteceu en París ou Barcelona xa non é só culpa de que haxa xente que interpreta o islam de maneira radical e que hai algunha cousa máis. E é iso o que interesa, esa cousa máis.

– O que hai detrás dos que cometeron os atentados, e do imán…
– Si, porque tiñan recursos mínimos. Onde os conseguía? Sabemos do diñeiro que entra para construir mesquitas. E todos estes imáns cobran un salario, non viven da nada. Quen lles paga, o salario? De onde reciben o diñeiro? A nosa reivindicación é que os nosos gobernos e as nosas forzas de seguranza se manteñan firmes.

– Que situación hai agora no seu país natal, Ankawa, no Curdistán?
– Agora hai un debate interno moi animado, porque os curdos reivindican a independencia e queren facer un referendum. Están moi entusiasmados con iso.

– Que pode pasar, co referéndum?
– Nin idea, porque iso non depende dos curdos, senón das potencias. Se as potencias teñen previsto crear un estado curdo, será creado. Se non, non. E dubido que se poda facer. É tan simples como iso. A xente non ten en conta que ainda non pasaron nin cen anos desde o final da Primeira Guerra Mundial, unha guerra para repartir toda aquela zona. Naquela altura os interesados eran catro ou cinco actores, e agora hai quince ou vinte. Hai moitos intereses para repartir o pastel e en canto non chegaren a un acordo a destrución continuará. E cada un defenderá un grupo, subsidiará outro… Dependendo diso levarán unha tallada máis grande ou máis pequena do pastel.

Josep Casulleras Nualart

*Entrevista publicada en VilaWeb o 24 de agosto de 2017.