[Imaxe: Confilegal] O fiscal xeral do Estado, De la Maza

Non facer nada. Esa é a estratexia política de Mariano Rajoy. Pero, ao igual ca o seu curmán, o laissez-faire do liberalismo económico, o non-facer-nada de Rajoy é un principio que se mantén en pé grazas a un si-facer en certo grao invisíbel. Explícome, se para “deixar facer” aos individuos, o liberalismo precisa dun Estado forte que garanta coercitivamente a orde pública, o non-facer-nada de Rajoy, esa estratexia que o segue presentando como un mero executor do sentido común, precisa tamén da posta en marcha de certos mecanismos de coerción.

Neste caso, os mecanismos son eminentemente xurídicos: intervencións policiais, sentenzas do Tribunal Constitucional e procedementos penais. Porén, isto produce un paradoxo con graves consecuencias para o Estado de Dereito, xa que logo, nin as intervencións policiais, nin as sentenzas do Tribunal Constitucional, nin os procesos penais foron deseñados para resolver conflitos sociais ou políticos de certo calado. Alguén poderá opoñer a natureza realmente política do labor dos tribunais en xeral e do Tribunal Constitucional en particular. A dita natureza política sen dúbida existe e era unha idea aceptada polo propio deseñador dos tribunais constitucionais, o xurista Hans Kelsen. Mais tampouco se debe esquecer que a misión destes tribunais, segundo Kelsen e tamén segundo as e os seus detractores, é defender a Constitución, mais non, e velaí a diferenza, abordar os conflitos que precisan dunha solución constituínte.

Feitas estas precisións, aquí interesa poñer o foco sobre a posta en marcha deses mecanismos xurídicos. Concretamente, nos procesos que a estas horas contan cun saldo de oito consellers en prisión provisional e un en liberdade baixo fianza.

A querela da Fiscalía

A maquinaria coercitiva púxose en marcha axiña. Ao terceiro día da aplicación do artigo 155 da Constitución, o Fiscal Xeral do Estado, José Manuel Maza Martín, presentou dúas querelas perante o Tribunal Supremo e a Audiencia Nacional. O obxectivo era iniciar accións penais contra das persoas referidas anteriormente, solicitando para elas o castigo procedente para os graves delitos de rebelión ou sedición e malversación de caudais públicos, o que se podería traducir en máis de 25 anos de prisión.

Á hora de redactar esta análise sábese que o Goberno fixera chegar ao Fiscal Xeral a mensaxe de que se debía rebaixar a tensión entre o Estado e o independentismo. Lembro aquela famosa escena da película de Kubrick, Dr. Strangelove, na cal un maior da forza aérea norteamericana, malinterpretando o silencio dos mandos, decide por si propio lanzar a bomba atómica contra a URSS cabalgando sorrinte sobre ela cun sombreiro de cowboy. De xeito similar, o Fiscal Xeral entendeu que as circunstancias históricas esixían del unha actuación heroica, digna de quen ten por misión salvar a sacrosanta unidade de España, e decidiu redactar unha querela que causa estupefacción.

Dous puntos chaman a atención na querela. O primeiro, a argumentación que se utiliza para xustificar a competencia da Audiencia Nacional no asunto presente. O segundo, a rechamangueira motivación acerca da comisión do delito de rebelión.

En canto ao primeiro, é de destacar que no 2008 o pleno da Sala do penal da AN tivo oportunidade de se pronunciar sobre a competencia do tribunal para coñecer de delitos de rebelión. Lembremos brevemente: era a época da famosa querela contra o Franquismo, aceptada a trámite polo xuíz Garzón. Nela acusábase de rebelión unha serie de persoas polo golpe de Estado de 1936, o que fora motivo de grandes controversias. A susodita aceptación a trámite resultou chocante para a Fiscalía, que decidiu solicitar aos xuíces que se pronunciaran sobre a competencia do tribunal, sendo que estes resolveron tallantemente que “o delito de rebelión nunca fora competencia desta Audiencia Nacional […] e, na actualidade, acontece o mesmo”. Hoxe ante tal eiva, a Fiscalía, sen facer referencia a dito auto, rebáteo e faino contradicindo todo o que a propia Fiscalía sustentou no 2008. Isto último é gravísimo dende un punto de vista xurídico: a teima en se desdicir fai necesariamente agromar dúbidas sobre unha eventual vulneración do Dereito ao xuíz predeterminado pola lei. Se non, como se explica que a Fiscalía teime con tanto énfase en que sexa a Audiencia Nacional o tribunal que coñeza do asunto?

Por outra banda, o razoamento que o fiscal utiliza para xustificar a comisión do delito de rebelión permítenos entrever unha concepción das liberdades públicas limitada, froito dun certo temor ás iniciativas de carácter popular. Para o Fiscal Xeral accións como as concentracións e os cánticos ás portas de locais que están sendo rexistrados son “accións de violencia contra a Garda Civil”. Mentres que as mobilizacións e concentracións cidadás “polo seu número representan unha forza intimidatoria suficiente”. Expresións como “desafío”, “muchedumbre” ou “enfrontamento” abundan para cualificar as accións da sociedade civil catalá no día 1 de outubro e nos días previos. Sen dúbida, parece unha linguaxe excesiva para referirse a un episodio que mereceu a crítica da actuación do Goberno español por parte de numerosas organizacións de defensa dos dereitos civís e de observadores internacionais desprazados a Cataluña nesas datas. O único obxectivo desta linguaxe parece ser xustificar a aplicación do tipo penal da rebelión, que require o despregue dun certo grao de violencia por parte dos seus autores.

Das querelas poderían terse apuntado máis temas. Non quero deixar pasar un deles, polo simbólico que resulta. Para xustificar o risco creado durante estes meses, o Fiscal Xeral pon o foco nas consecuencias internacionais da eventual independencia, e razoa “nos días previos ao referéndum, a prima de risco situábase nos 114 puntos […] nos días seguintes chegou a acadar os 130 puntos básicos. A previsión dos expertos é que poda acadar niveis de 2012, situándose en torno aos 650 puntos”. Parecera que o ben xurídico protexido en todo este movemento non fora outro que a disciplina financeira imposta pola man invisíbel pero tamén implacábel dos “mercados”. Triste noticia para unha institución, a Fiscalía, que foi pensada para defender a legalidade e o Estado de Dereito.

O encarceramento de Junqueras e outros consellers

Tan só dous días despois da interposición da querela, celébrase, perante o xulgado central de instrución nº 3 da Audiencia Nacional, a vista de medidas cautelares. A titular do xulgado, a maxistrada Carmen Lamela, é coñecida por instruír os polémicos sucesos de Altsasua, que de momento se saldan con tres persoas en prisión provisional dende hai meses e baixo réxime FIES por causa dunha refrega con Gardas Civís. O asunto causa tanta estrañeza que a propia Comisión Europea ten advertido que o segue de cerca, temerosa de que se estean a violar tratados internacionais en materia de dereitos humanos.

Pero volvamos ao vivido o xoves pasado. Cómpre aclarar que a tramitación da querela foi sorprendentemente acelerada: só dous días, cun festivo de por medio. Tan acelerado foi todo que as defensas técnicas das partes solicitaron a suspensión da vista, que foi rexeitada pola maxistrada baixo a escusa de que non tivera noticia das solicitudes dos letrados até despois da celebración da audiencia. A decisión, como se sabe, foi totalmente contraria á que emitiu o Tribunal Supremo no idéntico caso da querela contra da Mesa do Parlament. Alí, o alto tribunal decidiu suspender o procedemento co obxectivo de garantir o dereito de defensa das partes, un dereito que é fundamental no proceso penal e sobre o que non se deberan admitir restricións de ningún tipo, se se desexa ter un proceso penal propio dun sistema democrático.

No seu auto de prisión provisional, a xuíza copia e pega non poucas veces o texto da querela. E trala celebración da vista coa presenza dos acusados e das súas partes, a única referencia que se fai á intervención destas é para poñer en dúbida o rexeitamento da violencia por parte dos investigados, nestes termos: “Sinalaron todas as defensas que os seus representantes non están de acordo coa violencia e que non propugnaron actos violentos. Esquecen, con elo, que urdiron unha estratexia de todo o movemento secesionista, perfectamente organizada […] todos eles eran coñecedores das distintas actividades […] que incluían as mobilizacións tumultuarias organizadas”. Insospeitada afirmación!

A modo de introdución sobre o obxecto do auto, hai que dicir que para enviar a alguén a prisión provisional, hai que cumprir con dúas condicións: unha, que a primeira vista pareza que os investigados cometeron o delito de que se lles acusa. Outra, que de non tomar esa medida, se frustre a finalidade do proceso, neste caso, impor un castigo efectivo de prisión aos futuros condenados.

En canto ao primeiro, resulta aventurado afirmar que alguén incorreu na conduta típica dun tipo penal tan amplo e de difícil delimitación como a sedición, que nunca en 22 anos de historia do código penal actual foi aplicado a ninguén e, polo tanto, sobre o que non hai xurisprudencia.

Pero o segundo requisito tampouco se sostén. Para a maxistrada, os consellers poden facer desaparecer probas dos seus delitos. Esas probas serán, especialmente no que fai ás acusacións de sedición, testemuños de policías e, no que fai ás acusacións de malversación, documentos públicos contábeis. Malamente poden facer desaparecer unhas e outras probas quen foron destituídos de calquer cargo público e que perden con elo toda posibilidade de influír na Administración pública.

Por outra banda, para a xuíza hai risco de reiteración delitiva. E aquí estamos nunha situación parecida. A razón polas que os consellers están imputados é por causa das accións que levaron ao cabo no exercicio dos seus cargos públicos, que xa non ostentan. Se, pola contra, como suxire a Fiscalía e a xuíza, existe aínda risco de cometeren os consellers o delito de rebelión, a pesar de teren perdido a súa condición de cargo público, daquela están cometendo delito de rebelión case tres millóns de persoas que están opoñéndose en Cataluña ás accións autoritarias do Goberno español.

Por último, fálase do risco de fuga. No seu auto de hoxe, a xuíza expresa que o nivel adquisitivo dos investigados, así como a gravidade das penas, suxire que existe un alto risco de fuga. Alude, ademais, á situación dos membros do Govern que marcharon a Bélxica, esquecendo así que a responsabilidade penal é estritamente persoal e que non se pode castigar a alguén polas accións doutros. En calquera caso, sendo persoas tan coñecidas e tendo a UE os mecanismos de detención internacional e de extradición que ten, pensar que os consellers se poden substraer á acción da xustiza roza a parvidade.

En definitiva, unha auténtica desfeita procesual.

Fonte: Sermos Galiza