You are hereContra Otegi. Custe o que custar

Contra Otegi. Custe o que custar


11/09/2016

A exclusión de Arnaldo Otegi como candidato de EH Bildu é xustificada na Providencia de 24 de xaneiro de 2013 da Audiencia Nacional (AN) que aprobou a súa Liquidación de condena, fixando como data de extinción da pena de inhabilitación especial para o dereito de sufraxio pasivo (IEDSP) o 28 de febreiro de 2021. Esa resolución non foi recorrida polo súa defensa, polo que era firme. Para a Xunta Electoral, o Xulgado do Contencioso-Administrativo (JC-A) de Donostia e o Tribunal Constitucional (TC), esa liquidación de condena non pode ser agora obxecto de debate nin no seo do procedemento contencioso electoral nin ao abrigo electoral ante o TC.

Esta decisión expón dúas cuestións de índole procesual. A primeira, determinar cal é a función do proceso contencioso electoral e se no seu ámbito pode ser discutido o alcance dunha providencia firme que pode afectar á elexibilidade dun candidato.

Na xurisprudencia do TC encontramos a resposta. Máis concretamente, na sentenza nº 80/1987, de 27 de maio. Refírese a eleccións aos cabildos insulares do arquipélago canario, ás que o PSOE presentou como candidato nº 1 unha persoa que estaba a cumprir dúas penas de suspensión do cargo de alcalde. A pesar diso, a Xunta Electoral proclamouno candidato, porque entendeu que non era causa de inelexibilidade para integrar un cabildo. Desde outra candidatura interpúxose recurso contencioso electoral e a Sala do C-A de a Audiencia Provincial anulou a proclamación, após efectuar unha interpretación do art. 38 do Código Penal de 1973, entón vixente, e considerar o cargo de cabildo análogo ao de alcalde. O candidato excluído acudiu ao recurso de amparo electoral e o TC admitiuno a trámite.

É de interese a posición do Ministerio Fiscal. Criticou a actuación da Sala da Audiencia, alegando que debeu limitarse a constatar o fallo da sentenza e, a partir do mesmo, decidir se existía ou non causa de inelexibilidade do penado; defendeu que o art. 38 C.P. estaba dirixido, exclusivamente, ao tribunal que impón a pena e fixa o seu alcance, non podendo ser interpretado no seo do procedemento electoral.

Obsérvese que o M.F. defendía a mesma tese que agora se aplicou a Arnaldo Otegi; isto é, o debate sobre a suspensión (ou inhabilitación) esgotouse na vía penal e non era posibel reabrilo no cadro do proceso electoral, tal e como fixera o Tribunal Contencioso Administrativo.

Con todo, naquel caso o TC rexeitou esa formulación do M.F., denegou o amparo ao candidato, e apoiou totalmente a actuación da Audiencia, afirmando que actuou en «exercicio da súa específica función de interpretación da legalidade penal» cando estableceu o alcance do fallo que condenou o candidato. E dixo máis. Se a Audiencia non acometese esa tarefa, e froito diso se tivese restrinxido indebidamente o libre exercicio do dereito de sufraxio pasivo, «deberá este Tribunal (o TC) entrar na interpretación de tales preceptos ao obxecto de reparar a lesión que se poida ocasionar aos dereitos constitucionais do solicitante de amparo».

Se o TC sostén nesa sentenza e outras posteriores que a función da xurisdición contencioso electoral pode chegar até a delimitación do alcance do fallo dunha sentenza penal firme, con máis razón caberá soster que o Xulgado C-A. de Donostia puido analizar algo de menor entidade, cal é se a liquidación de condena da pena de IEDSP que se practicou a Otegi respectaba ou non o fallo da sentenza da AN de 16.9.2011. Non se trataba de revisar esa sentenza senón a súa liquidación de condena para, precisamente, facer cumprir estritamente o fallo da resolución. E se o Xulgado non o fixo e a consecuencia é a restrición indebida do dereito de sufraxio pasivo do candidato, o TC debeu «entrar» ao debate exposto.

A segunda cuestión é a referida á natureza e efectos da providencia de 24 de xaneiro de 2013.

O Xulgado C-A baseou a súa decisión en que a providencia que aprobaba a liquidación de condena, ademais de firme, era intanxibel. A firmeza é indiscutibel. mais con todo firmeza e intanxibilidade son dous conceptos distintos. Non todas as resolucións xudiciais firmes son inmodificabeis; soamente aquelas que teñen eficacia de cousa xulgada son inalterabeis. Producen ese efecto as resolucións que aproban liquidacións de condena?

A súa natureza é puramente instrumental, son meras guías aos efectos da execución. O Supremo, apoiándose en xurisprudencia do TC, ten unha doutrina consolidada e pacífica, segundo a cal ese tipo de resolucións teñen carácter provisional e non se lles recoñece os efectos propios da cousa xulgada, pois poden verse modificadas polas incidencias do cumprimento, sen que iso leve un quebranto da seguridade xurídica. É dicir, non son intanxibeis.

E, por esta razón, o TC no seu auto de inadmisión refírese a esa providencia como resolución xudicial «firme», mais non lle outorga a condición de intanxibel. Se o fixese entraría en franca contradición coa xurisprudencia do TS e a súa propia.

Por tanto, a pesar de ser resolución firme, podía ser revisada.

E debeu ser revisada, entrando ao debate xurídico de fondo xerado, porque esa liquidación de condena afástase e contradi abertamente o fallo da sentenza da AN que, esta si, é unha resolución que, ademais de firme, é invariabel. E nela estableceuse, de maneira indubitada, que a IEDSP era unha pena accesoria, que se impuña «por igual tempo» que a pena de prisión, e que se debía cumprir «durante o tempo da condena».

Esta «regra de xogo» do cumprimento da pena accesoria é de obrigado acatamento, é un parámetro ineludibel non suxeito a condición algunha, é incontrovertibel no seu significado e goza de longa tradición, pois estaba xa no Código Penal de 1973 e anteriores. Todos os avogados sabemos que, na práctica forense, non se practican liquidacións específicas para a condena de IEDSP cando é pena accesoria, porque segue a mesma sorte que a pena de prisión. Un claro exemplo son os demais condenados no «caso Bateragune», pois a ningún deles se lle practicou liquidación da pena de IEDSP.

Mais mudaron a «regra de xogo» para Arnaldo. Fáiselle unha liquidación de condena, a pena accesoria convértese en pena principal, e en lugar de extinguirse o día 1 de marzo de 2016, simultaneamente ao seu abandono da prisión de Logroño, o seu cumprimento prolongarase durante cinco anos máis, quedando en papel mollado o mandato legal de seguir o mesmo réxime que a pena de privación de liberdade.

Non lles importa que, paradoxalmente, sexa o propio TC quen, ao inadmitir o recurso e rexeitar o debate sobre o fondo, estea a provocar que a sentenza da AN do «caso Bateragune» sexa incumprida. O máis alto tribunal do Estado, actuando en contra da súa xurisprudencia, posibilita que non se respecte a intanxibilidade dese fallo, prolongando o tempo da IEDSP e dando lugar a unha flagrante infracción do principio de legalidade na execución das penas.

O TC afirmou en múltiplas sentenzas, que o amparo electoral é un instrumento «idóneo» para revisar unha eventual lesión dos dereitos do art. 23.2 CE, así como que é a súa función velar para que as decisións que se adopten no seo dun procedemento de execución o sexan dun modo razoabelmente coherente co contido da sentenza. mais esta vez, cunha focaxe formalista excesivamente rigorosa e desproporcionada para as circunstancias concorrentes, pechou o proceso e eludiu ese debate de fondo mediante un auto de inadmisión que, ao parecer, carece de precedentes pois non menciona resolución anterior algunha para apoiar a súa decisión.

E evitouno porque, en termos xurídicos, éralle imposibel denegar o amparo a Arnaldo Otegi ante a elocuente vulneración dos dereitos á tutela xudicial efectiva (art. 24.1 CE) e á participación política (art. 23.2 CE), que se deriva da providencia de 24.1.2013 a partir do momento en que Otegi decide presentarse ás eleccións ao Parlamento Vasco. Como recoñeceu o xuíz de Donostia, «argumentos non lle faltaban» para o pór en evidencia.

Orixinal aquí.

En opinión do ministro de Xustiza, coa inadmisión do recurso o TC evitou cometer unha acción infame contra o Estado español. A consigna lanzada desde o Estado era que «custe o que custar» Arnaldo Otegi non sería candidato. Conseguírono, mais para iso forzaron a xurisprudencia constitucional e gretaron aínda máis o seu sistema «democrático».