You are hereAltsasu: terrorismo ou sobreactuación xudicial?

Altsasu: terrorismo ou sobreactuación xudicial?


Jaime Montero Román
22/11/2016

A titular do Xulgado Central de Instrución nº 3 da Audiencia Nacional acordou esta semana o ingreso en prisión de sete das persoas investigadas pola suposta agresión a dous gardas civís, e as súas dúas acompañantes, na madrugada do pasado quince de outubro.

O auto que acorda a prisión realiza un relato bastante pormenorizado do que a Instrutora entende que aconteceu esa noite, incluíndo os insultos e agresións supostamente sufridas polas vítimas a mans de, entre outras, as persoas investigadas, que permite facermonos unha idea precisa do que puido acontecer.

Ademais, tal auto encadra a suposta agresión no contexto dunha campaña de natureza política, levada a cabo polo movemento "Alde Hemenidk!" (Fóra de Aquí!), que se opón á presenza dos membros das Forzas e Corpos de Seguridade do Estado nas Comunidades de Euskadi e Nafarroa, movemento que estaría ligado á esquerda abertzale.

Coa devandita finalidade, di o auto, "realizan todo tipo de accións de protesta, presión e fustigamento contra os membros das FAS, FCS, na actualidade fundamentalmente Garda Civil, e as familias destas, buscando provocarlles unha sensación de continuo medo e inseguridade e impedíndolles realizar unha vida en condicións de normalidade. Para iso, valéronse de actitudes provocadoras, manifestacións, concentracións, pintadas, faixas e cartaces, vídeos e o uso de redes."

Na localidade de Altsasu, esta campaña é levada a cabo polo colectivo "Movemento OSPA", do que serían promotores dous dos investigados ingresados en prisión, e unha das mulleres que foron postas en liberdade.

Conclúe o auto polo que se acorda a prisión afirmando que estes feitos serían en principio constitutivos de catro delitos: de lesións dos arts. 147 e ss., de atentado do art. 550, de incitación ao odio do art 510 e de terrorismo do art. 573, todos eles do Código Penal.

Con todo o respecto cara ao traballo da Instrutora, a quen subscribe súrxenlle algunhas dúbidas que detallo a seguir, sempre referidas á cualificación xurídica dos feitos, que dou por certos só para poder efectuar esta análise.

En primeiro lugar, a agresión sufrida polas vítimas éo, segundo o auto, exclusivamente pola condición de axente da autoridade de dúas deles, o que permite afirmar a existencia do delito de atentado e, adicionalmente, os de lesións, cuxa concreta gravidade dependerá da capacidade de vincular o menoscabo concreto sufrido por cada unha das vítimas coa actuación individual de cada un dos intervinientes, pois non é asumíbel en Dereito Penal unha sorte de responsabilidade colectiva sobre as lesións causadas ao catro persoas no seu conxunto.

Doutra banda, non fica claro no auto se a imputación do delito de incitación ao odio do art. 510 C.P. o é pola concreta agresión, ou polo contexto social de hostilidade que se relata e atribúe ao colectivo "Movemento OSPA", mais en ambos os casos resulta improcedente a imputación, ao meu xuízo, e intento explicar brevemente por que.

O acometimiento mediante insultos e agresións a un Garda Civil pola súa condición de axente da autoridade constitúe o delito de atentado, de modo que non pode constituír á vez un delito de incitación ao odio pois suporía castigar dúas veces unha única conduta, algo prohibido no noso dereito e que se coñece como principio de non bis in idem.

Adicionalmente, existe un serio problema de tipicidad se se pretende aplicar o art. 510 C.P.  quer sexa á agresión, quer sexa ao "contexto" en que se encadra, derivado do feito de que a incitación ao odio debe producirse por razón da adscrición do grupo ou a persoa que forma parte del, vítimas do delito, a unha ideoloxía, relixión, crenzas, situación familiar, etnia, raza, nación, orixe nacional, sexo, orientación ou identidade sexual, xénero, doenza ou discapacidade. Non se inclúe nesta listaxe a agresión por profesión, ou pertenza ao funcionariado, ou similar, e non se pode realizar unha interpretación extensiva, prohibida no Dereito Penal.

Quero dicir co anterior que, aínda cando se afirme que a violencia teña unha orixe ideolóxica, o que o precepto esixe é que a agresión se produza pola adscrición ideolóxica da persoa ou grupo que é vítima da mesma. Dito doutra maneira, se se agride unha persoa pola súa orientación sexual, estaremos igualmente ante unha agresión con orixe ideolóxica (se á homofobia pode ser denominada ideoloxía), mais a aplicación do art. 510 C.P. virá derivada da orientación sexual da vítima, non pola adscrición  ideolóxica do agresor.

A terceira consideración ten a ver co delito de terrorismo que igualmente se imputa aos investigados. Tampouco nese caso se esclarece se o delito de terrorismo é conformado pola agresión propiamente dita, o contexto no que se encadra, ou ambas ao tempo, mais calquera das opcións resulta discutíbel, como vemos a seguir.

O delito de terrorismo esixe a comisión dun delito grave (en termos xurídicos, non morais),  por unha banda, e que ademais devandito delito o sexa, no que ao presente caso concerne e a pesar da falta de precisión a este respecto do auto de prisión, para "obrigar os poderes públicos a realizar un acto ou se abster de facelo" (referido ao traslado dos Gardas Civís fora de Navarra) ou para "provocar un estado de terror na poboación ou en parte dela" (en concreto, nos Gardas Civís destinados na localidade, e as súas familias).

Nos feitos relatados polos autos de prisión falla a primeira das premisas, pois nin o delito de atentado nin o de lesións son delitos graves (castigados cunha pena máxima que exceda dos cinco anos de prisión). Canto ao xa discutido delito de incitación ao odio do art. 510 C.P., non só non é grave, senón que tampouco está comprendido no catálogo de delitos que permitirían considerar a súa comisión como terrorismo.

Aínda que a anterior reflexión permite descartar plenamente a concorrencia dun delito de terrorismo, adicionalmente ha de sinalarse, se se entende que é a agresión aos axentes o que motiva o intento de aplicación deste delito, que parece moi aventurado afirmar que coa devandita agresión os investigados pretendían coaccionar os poderes públicos, ou provocar un estado de terror na poboación ou parte dela, e de feito a Instrutora non o di expresamente.

Se é o contexto o que se afirma resulta ser "terrorismo", o que fallaría neste caso é a falta de definición dunha actividade delituosa, pois as pintadas, as manifestacións, as faixas ou o uso das redes sociais, tal e como sinala o auto, para lograr a adopción dunha decisión política de retirar ás Forzas de Seguridade do Estado do territorio, sen outro aditamento, parece unha actividade lícita, por máis que poida ser cuestionada en termos políticos.

Neste sentido, o auto si que explicita que se busca "provocar inseguridade e medo" entre os Gardas Civís, e define o movemento que levan a cabo esa estratexia como "grupúsculos violentos", mais á marxe da suposta agresión investigada, non concreta ningún acto de violencia, nin sequera doutra natureza mais que poida reputarse ilegal, que realizasen os investigados, ou mesmo os grupos aos que afirma estes pertenceren, e que sirva a devandito ilexítimo propósito.

En definitiva, e cos feitos relatados no auto, parece claro que se pode indiciariamente afirmar que se dan os caracteres do delito de atentado e do de lesións, mais en ningún caso concorre un delito de incitación ao odio, nin de terrorismo, imputacións que ao meu xuízo responden, unha vez máis, á sobreactuación por parte do Ministerio Fiscal e a Audiencia Nacional en todo o que ten a ver coa practicamente extinta organización terrorista ETA.

Sinalarei, para terminar, que as reflexións anteriores non pretenden lexitimar, branquear ou minimizar a reprobábel actuación que se imputa aos investigados, nin mingua de ningún modo a solidariedade que debemos ás vítimas da suposta agresión, mais é importante pór de manifesto a excesiva reacción da Xustiza, como fago neste artigo, en defensa, non dos investigados, senón da propia legalidade do Estado de Dereito.

Orixinal aquí.