Joaquín Urías (Sevilla, 1968), profesor de Dereito Constitucional na Universidade de Sevilla, foi letrado do Tribunal Constitucional, durante cinco anos, desde 2005 até 2010. Participou da equipa de observadores nacionais e internacionais que acudiron sesión após sesión ao xulgamento ao procés no Tribunal Supremo. Ás portas da sentenza, que chegará despois das ferias de verán, é moi pesimista sobre o que poida saír da sala presidida por Manuel Marchena.

 

_____________ooOoo_____________

 

O Tribunal Constitucional decidiu non facer pública unha sentenza sobre a tramitación da Lei de investidura a instancia. Parécelle normal?
O tribunal dita sentenzas e publícaas cando toca. Non teño realmente elementos de xuízo. A Constitución obriga a publicar no BOE as sentenzas do Tribunal Constitucional. Alén diso, o que fixo o servizo de prensa do tribunal é publicar as que considera relevantes. Mais é verdade que un pode sospeitar que a política informativa do tribunal non é neutral.

Igual non é neutral…
A política de comunicación dunha institución do Estado debería ser neutral. E portanto é lexítimo preguntarse por que unhas si e outras non. Mais non temos elementos de xuízo de verdade para saber cales si e cales non e por que.

E alén deste caso, os tribunais convertéronse en actores políticos en España?
Os altos tribunais si, e sen dúbida o Tribunal Supremo. O Tribunal Constitucional sempre foi un actor político, e ten que o ser necesariamente porque decide se as leis son válidas ou non. E iso son decisións que non son puramente técnicas. Mais que o Tribunal Supremo se converta nun actor político de primeira magnitude é moi novo na democracia española. E desde hai dous anos, ao fío de Catalunya mais non só, é niso que se converteu.

O goberno dos xuíces?
A dirección do país non está exclusivamente en mans do poder lexislativo e o poder executivo. Moitas decisións de contido político son tomadas polo Tribunal Supremo. Os propios nomeamentos do Consello Xeral do Poder Xudiciario, que nomea xuíces do Supremo saltando todas as normas e sen que haxa maneira de frealo, mostran que o Supremo é un poder cada vez máis fóra de control.

Algún exemplo?
Foi moi significativo o feito de non permitir Oriol Junqueras tomar pose como eurodeputado. Esa decisión non ten explicación xurídica. Cando o Supremo comeza a tomar decisións que non teñen explicación xurídica, e que só teñen explicación política, achegámonos ao goberno dos xuíces. O TS asume competencias que non ten.

E foi algo deliberado, voluntario, ou involuntario, por neglixencia dos políticos?
Eu creo que dentro do Tribunal Supremo teñen conciencia de que asumen un papel que non lles corresponde, mais entenden que teñen que o asumir porque os políticos non queren facelo. Mais ese papel de salvador de España é un papel que non lles correspnde. Non é o TS quen ten que decidir se en España unha persoa que ten votos pode ou non pode acceder ao seu cargo de deputado. Iso é un disparate. O problema é que por acima do Tribunal Supremo non hai ninguén. Non hai un poder que o controle. E os xuíces saen do seu espazo lexítimo, asumen competencias políticas, e non hai ninguén que poida controlalos. O Tribunal Supremo é cada vez máis un poder fóra de control e un poder que comeza a ser unha ameaza para a orde democrática española.

 

Joaquin Urias jurista - Sergi Alcàzar

 

O impedimento a Junqueras para tomar posesión do cargo non ten explicación xurídica

 

E ese escenario aonde nos leva?
O único límite ao poder xudiciario é o autocontrol. Se o Tribunal Supremo perde o autocontrol, se comeza a atribuirse competencias que non lle corresponden, pois cada vez será máis difícil entender de onde vén a lexitimidade democrática dalgunhas decisións. Lévanos a un buraco na democracia que empeora a calidade do sistema.

Recentemente tamén tivemos o aval do Tribunal Constitucional na aplicación do 155…
É unha mala sentenza. Lina amodo e encontro moi poucos argumentos. O Tribunal Constitucional foi ao máis fácil, ao máis evidente. Tiña que interpretar o 155 no cadro da Constitución. E o único límite que impuxo foi o temporal, que non pode ser para sempre. Coa sentenza do 155, o tribunal reduciu moitísimo o espazo para o Estado autonómico. España é cada vez máis un Estado centralista. As comunidades autónomas teñen cada vez menos competencias. E agora o TC vén dicir que cando o Executivo central queira pode retirar calquera competencia a calquera comunidade, mesmo competencias lexislativas. É unha deriva moi grave.

E este tipo de decisións levan ao colapso do sistema autonómico?
Máis que ao colapso á mudanza do sistema. As comunidades autónomas cada vez teñen menos capacidade de autogoberno. Onde a Constitución do 78 dicía que os cidadáns andaluces, vascos ou cataláns poden decidir o seu propio futuro en moitos espazos, agora o TC vén dicir que non. Iso é o que pasa.

Vostede participou formou parte do grupo de observadores nacionais e internacionais do xulgamento ao procés. Con que sensación ficou?
Un pouco agridoce. Foi un xuízo moi público. Afortunadamente a transparencia serviu para que se fixese un xulgamento en aparencia máis ou menos respectábel. Non houbo grandes vulneracións de dereitos procesuais. Houbo algunha, como que non se permitiu expor ás defensas todos os seus argumentos con clareza ou que o tribunal sentenciador sempre tomou partido en favor da acusación. Mais en xeral, formalmente, foi un xulgamento bastante xusto. O problema vai ser a sentenza. Dáse a entender que o xuízo vai por unha banda e a sentenza por outra completamente diferente.

E cre que xa está escrita?
Ben, están a escribila nestes días. O meu medo é que a acusación que da sentenza seguramente non terá nada a ver co que se dixo no xulgamento. Calquera español que seguise o xuízo puido ver que aí non había nada de sedición nin nada de rebelión. Se a sentenza, como parece ser, acaba condenando por rebelión ou sedición, vai ser moi difícil de explicar. Podemos topar cunha sentenza que fala de cousas das que non se falou en ningún momento no xulgamento.

E que o fai pensar que iso será así?
É unha hipótese. A min o feito de a Fiscalía, cando presenta as súas conclusións definitivas, non ter mudado un milímetro a convicción inicial de que é unha rebelión, de que houbo un alzamento violento contra o poder establecido, en algo que ao longo do xulgamento se demostrou non ser así, dá a entender que é moi posíbel que o Supremo vaia nesa liña.

Os acusados teñen percorrido en Estrasburgo nestes momentos?
Neste momento a maioría dos asuntos que expuxeron aínda non poden ser resolvidos. Un dos asuntos principais para min ten a ver coa prisión provisoria. Foi unha prisión mal declarada e que vulnera os seus dereitos. Recentemente o Tribunal Constitucional por fin ratificou algunha das prisións provisorias e iso abre a porta para ir a Estrasburgo. Mais é algo moi recente e nese tema eu creo que Estrasburgo pode demorar un tempo en pronunciarse.

 

joaquin urias parlament - sergi alcazar

 

Coa sentenza do 155, o TC reduciu moitísimo o espazo para o Estado autonómico. España é cada vez máis un Estado centralista

 

Ese é outro dos temas de debate: a prisión preventiva. Abusouse dela en España?
Abusou, si, absolutamente. A comparación do caso do procés con outros casos recentes, o mesmo caso de La Manada, demostra un abuso con fins políticos. A min paréceme moi ben que os acusados de violar repetidamente unha muller, en tanto aguardan sentenza definitiva, estean en liberdade. Mesmo despois de seren condenados por primeira vez estiveron esperando en liberdade. E non entendo como, á vez que pasa iso, unha serie de persoas acusadas dun delito político permanecen en prisión co argumento de que na medida en que non muden de ideoloxía van ter que continuar en prisión. É unha utilización política da prisión sen ningún lugar a dúbidas.

Tamén temos casos recentes como o de Sandro Rosell, que após dous anos en prisión ao final foi absolvido
En España con frecuencia abúsase da prisión provisoria. Eu estou contento cando vexo os poucos casos en que non se fai. O problema é que no asunto do procés abusouse cunha finalidade política, coa finalidade de aparentemente vergar unhas persoas. Chegouse a dicir que se eles renunciaban publicamente á súa ideoloxía serían postos en liberdade, e foron postos en liberdade un tempo. Iso pon en evidencia que a decisión non foi estritamente xurídica.

E neste caso tamén houbo relatorios do Grupo de Traballo da ONU. E a reacción foi moi parecida á da recusa das euroórdenes: que non nos entenden.
Calquera decisión favorábel aos intereses dos acusados –aínda que sexa pequena– que veña dun organismo internacional, xa sexa Estrasburgo, un tribunal alemán ou as Nacións Unidas, os xuíces españois van dicir que o resto de xuíces do mundo non comprenden o dereito español. É un disparate, porque a todos eses organismos España envía cada pequeno pormenor, cada acta traducida do procés. E niso van escudarse sempre para calquera decisión do futuro.

Mais é que mesmo dentro de España decenas de xuristas poñen en dúbida as acusacións.
É, mais fronte á acusación interna o Supremo está por cima. Mais cando veñen de fóra, séntese máis incómodo. Vimos algo tan pouco usual como que se utilizaron autos do Supremo para atacar de maneira descarada tanto o grupo de traballo das Nacións Unidas como os xuíces alemáns. Temos dous autos do Supremo que están dedicados a acusar un organismo internacional. É un disparate. Pon o Supremo a un nivel doutras épocas.

E hai algunha sentenza boa que poida saír da sala segunda do Supremo?
O Tribunal Supremo meteuse nun asunto político, para o que nin sequera tiña competencia. E o propio Supremo sabe que os efectos van ser políticos. Eu son moi pesimista respecto da sentenza. Supoño que tentarán que estea ben fundada e que pareza unha sentenza ben feita. Mais no fondo da cuestión, se houbo rebelión ou sedición, a decisión vai ser política aínda que sexan capaces de fundalo tecnicamente. E creo que a decisión vai ser dura, porque vai ser tomada por quen cre que ten a competencia de salvar a unidade de España.

 

Joaquin Urias jurista - Sergi Alcàzar

 

O Rei tentou gañar lexitimidade como defensor da unidade de España. Mais a maneira en que o fixo foi moi torpe

 

Despois da sentenza, ve Pedro Sánchez disposto a agarrar o touro polos cornos? Polo momento olla para todo desde a barreira.
A única solución para “pacificar” a situación, unha vez que houber unha condena e for moi dura, será un indulto. O problema é que o indulto de Pedro Sánchez véxoo difícil neste momento. Para dar un indulto tería que estar nunha posición moi valente, buscando a paz con Catalunya e ter unha maioría sólida. Neste momento eu non creo que existan esas circunstancias. A incerteza sobre a investidura tamén engade incerteza sobre o indulto. Evidentemente non vai a indultar antes dunhas eleccións ou se os orzamentos dependen do apoio de Cs ou o PP

O Rei tamén foi obxecto de discusión no Tribunal Constitucional, que tombou a reprobación que fixo o Parlament.
Calquera xurista de ben ten que ser moi crítico con esa sentenza. É unha das peores sentenzas que eu coñezo do Tribunal Constitucional. É unha sentenza servil, en que debuxa un modelo de monarquía que non é o actual. O que vén dicir a sentenza é que ao Rei non só non se lle pode esixir responsabilidade xurídica e política, senón que nin sequera pode ser censurado. Aínda que o Rei cometa un acto ilexítimo, un parlamento elixido democraticamente non pode nin sequera expresar unha censura sen efectos xurídicos. Sinceramente eu creo que iso sae do sistema.

Impunidade non só xudicial…
Fíxache que mesmo estes días xa nos trouxo o primeiro problema. A Casa Real publicou un comunicado, sen referendo –que é inconstitucional porque non trae a firma da presidenta das Cortes–, onde o rei di que non vai facer nunca máis unha investidura como a anterior en que encomendou a investidura a un candidato que aínda non tiña os apoios fechados. Pois mesmo aínda que o rei faga iso inconstitucionalmente, o Parlamento español non pode aprobar unha resolución en que se diga que non está de acordo.

E que papel xogou o Rei nesta crise territorial?
Tentou gañar lexitimidade como defensor da unidade de España. Mais a maneira en que o fixo foi moi torpe. No discurso do 3 de outubro o Rei presentouse como o rei da metade dos cataláns. Dixo que persoalmente se identificaba cos que non votaran nos independentistas. Un rei non pode identificarse cunha parte da poboación. O Rei nese momento decidiu que non quere ser o rei de todos os cataláns. Non foi un papel neutral e creo que iso vai a pasarlle factura, tarde ou cedo.

Sergi Alcàzar

El Nacional