.

.

.
.
“A música é unha arma de futuro. Seino”, dicía o músico nixeriano Fela Kuti (1938-1997) pai do afrobeat e da revolta. Hoxe a historia dalle a razón. Líder radical, anti-colonialismo, anti-islamismo, anti-cristianismo, pan-africanista, rebelde, irredutíbel, revolucionario, represaliado, censurado, preso, torturado, exiliado… Moitas son as caras deste artista excepcional que, acontecese o que acontecese,  nunca ninguén conseguiu calar. Apesar da represión, el sempre voltaba ao escenario. Con máis forza, beleza e verdade na súa música e no seu discurso de denuncia. Era valente, provocador e sarcástico. “Cando mallan en min, fanme máis forte”, dicía.

Por cima de todo, Fela Kuti é un dos grandes músicos do século XX. O rei do afrobeat, a fusión das músicas africanas co funk americano e o jazz, con coros de vocalistas, ritmos innovadores e percusión. Agora, nas revoltas, a súa música soa ao lado do rap e o hip hop dos músicos e activistas máis xovens.

Fela Kuti xa o dixo hai moitos anos, comentan os xovens activistas de hoxe:  God bless Fela.

 

Aniversario de Fela Kuti, en plena revolta nas rúas

No pasado 15 de outubro, nun suburbio de Lagos, na New Afrika Shrine, a sala de concertos que creou Fela Kuti, celebrábase como cada ano o aniversario do seu nacemento. El era un músico e un lider rebelde moi popular nos anos setenta e oitenta. Querido e admirado. Neste ano, a festa coincidiu cunha potente revolta de xovens contra a violencia policial. Segundo Crisis Group, é o protesto que tivo o maior apoio social da historia na Nixeria.

As manifestacións pacíficas comezaron contra a brigada especial anti-roubos (SARS), unha uidade especial que asusta a poboación comentendo roubos, secuestros, detencions arbitrarias, mallerias e, mesmo, asasinatos. As rúas revoltáronse, a polícia respondeu, e apareceron tamén outros grupos armados con machados e bastóns contra manifestantes pacíficos. Co paso dos días a revolta xuvenil foi reforzándose. Alén de protestaren pola violencia policial, denunciaban a corrupción, a ineptitude do goberno e a crise económica. Os confrontos en Lagos, Abuja e Port Harcourt deixaron sesenta-e-nove mortes e decenas de persoas feridas e detidas.

No dia do aniversario de Fela Kuti, os seus fillos músicos, Femi e Sean, collían o testemuño do pai e manifestábanse publicamente contra a situación. Un testemuño de grande forza simbólica para as xeracións de nixerianos que creceron despois da independencia do ano 1960.

 

 

O fillo máis vello, Femi Kuti, catro veces nominado aos premios Grammy, explicou que, ao ouvir os tiros da policía contra os manifestantes pacíficos que pasaban por diante da súa casa, saiu á rúa. Mora perto de Lagos, en Ogun State. É un músico coñecido e aprezado e o seu apelido inspira respecto a moita xente. Espontaneamente, fixo de intermediario entre  manifestantes e policía e conseguiu que depuxesen as armas: “Pasaron cuarenta anos desde a loita do meu pai contra a violencia poicial e a corrupción. Despois de cuarenta anos continuamos pedindo as mesmas cousas. Nada mudou neste país. Ben ao contrario, tornouse máis visíbel. Antes, cando o meu pai saía do cárcere explicábanos o que vira alá dentro: a crueldade, a impunidade, a violencia. Agora é moito máis visíbel. Eu coñezo moitos casos. Os xovens poden grabar unha malleira policial cos iPhone e toda a xente a vé”, declarou na TV.

“Falamos de cuarenta ou cincuenta anos de brutalidade policial. Pasaba na época do meu pai e pasa hoxe. Isto non pode continuar. Ven dos tempos coloniais. A xente é moi pobre e está desesperada. Ven que desde hai moitos anos o goberno é manipulado por un cantos corruptos. Os xovens de agora, de dezoito ou vinte-e-cinco anos, ven isto e danse conta que Fela xa dicía o mesmo”. Algúns dos manifestantes declararon despois que temían pola súa vida e que a presenza de Femi Kuti os salvara. No mesmo día, o fillo de Fela Kuti lanzaba esta mensaxe:

 

 

Os bastidores da revolta

A Nixeria é un barril de pólvora. De sempre. Fun hai uns anos para facer unhas reportaxes sobre a devastación ecolóxica, a represión, a violencia e as bandas armadas contra as compañías petrolíferas no delta do Nixer. Non se vía a fronteira entre os intereses públicos e os privados da elite mafiosa que goberna o país, nin entre os intereses das multinacionais, especialmente a anglo-neerlandesa Shell, e os do goberno nixeriano.

A policía, os corpos de seguranza e moitas empresas de seguranza privadas que actuavan na rexión estaban interligadas. O xefe de seguranza da Shell era na altura un ex-xeneral do exército nixeriano. A antiga metrópole, Inglaterra, os EUA e Israel organizaban cursos de formación e facilitaban armamento ás forzas de seguranza nixerianas. A policia mataba, roubaba e extorquía. En Port Harcourt chamábanlle ‘Kill & Go’. Cando eu estaba alí chegaron a secuestrar e deter todos os pasaxeiros dun autocarro público porque si. Encerráronnos na comisaría até os seus familiares pagaren o suborno correspondente para os deixar en liberdade”.

Expliquei aquel panorama nunha serie de reportaxes e no libro L’or negre de la mort (Empúries, 2011), publicado en español por Icària e en francés por Agone i Survie.

 

 

Os xovens activistas que coñecin en Port Harcourt escoitaban Fela Kuti con devoción. Aqueles xovens que chamaban a democracia nixeriana ‘demo-crazy’, explicábanme: “Non somos comunistas nin anarquistas, simplesmente estamos fartos”. Son a xeneración iPhone. Os que hoxe protagonizan a revolta nas rúas. Descubriron a súa forza. Hai anos que se preparan. O tecido asociativo dos xovens e a sociedade é moi potente. O que pasaba nese momento no delta do Níxer, pasaba en todo o país. Pasa agora e pasa desde a independencia, no ano 1960. A policía continou actuando contra a poboación como unha forza de represión e saque colonial. A grande diferenza é que hoxe a Nixeria ten 202 millóns de habitantes, dos cales 82 millóns son pobres. Dous terzos dos nixerianos teñen menos de trinta-e-catro anos e apenas un 3% teñen máis de 65. Hai un 35% de desemprego xuvenil, moitos xovens só teñen acceso a traballos precarios, e o prezo dos carburantes, nun país que é un dos maiores produtores do planeta, subiu un 15% en tres meses. A crise endémica, agravada pola pandemia, chegou a niveis angustiantes. Os xovens de hoxe teñen moita máis cultura e educación que os seus pais. Maior coñecemento de todo o que acontece no mundo. E estouraron.

 

A violencia policial, gasolina para a revolta

Os protestos comezaron pacificamente denunciando a violencia policial da SARS, que foi creada en 1992. Despois de varios éxitos iniciais contra as mafias do crime, eles mesmos, mal pagados e formados deficientemente, convertéronse nunha mafia legal: intimidando, arrestando cidadáns inocentes para cobraren subornos e efectuando mesmo execucións extra-xudiciarias. Ultimamente, os axentes da SARS detiñan xovens e, para os deixaren libres, forzábannos a punta de pistola a facerlles transferencias nos caixeiros automáticos.

Amnistía Internacional denunciou un mínimo de oitenta-e-dous casos de tortura e asasinato da SARS entre xaneiro do 2017 e maio do 2020.

 

 

 

Despois das primeiras revoltas, o presidente ex-xeneral Muhammadu Buhari anunciou a disolución das forzas especiais SARS, o que xa fixera noutras ocasións para disimular. Os xovens non acreditaron. En troca, o goberno creou novas unidades con diferente nome que terán a mesma impunidade criminosa.

Unha complicación engadida á vaga de protestos é que se provocaron manifestacións contrarias ás dos xovens. Estes grupos formados por individuos con navallas, cadeas, machados e mesmo armas de fogo, carregaron contra os xovens anti SARS. Unha estratexia antiga, unha escusa perfecta das autoridades para criminalizaren manifestacións que, no inicio, eran pacíficas.

Manifestantes e contra-manifestantes recibiron o apoio de todo tipo de xovens que, consecuencia da insatisfación e a raiba, saíron ás rúas a queimar e destruir escuadras da policía, puxeron en liberdade dúas mil persoas presas, destruíron centros comerciais, roubaron e feriron centenares de cidadadáns, queimaron decenas de vehículos e uns oitenta autocarros do transporte público.

Nestes momentos, os manifestantes pararon as accións na rúa nun xesto de boa vontade, á espera de ver o resultado das promesas do goberno de reformar a policía, aplicar a lei aos criminosos vinculados coa policía e facer xustiza ás vítimas. É como un cesar-fogo.

 

Aos efetos da crise económica e a provocada pola pandemia, súmanse estes feitos e o medo, historicamente fomentado, de que o conflito alimente o fogo das rivalidades étnicas en todo o país.

Un dos problemas graves da situación que vive hoxe a Nixeria é que, se ben é habitual que todos os gobernos, electos ou non, sexan corruptos e maldosos, o actual goberno, presidido por Muhammadu Buhari, é alén diso completamente inoperante. Buhari é coñecido popularmente como ‘Baba Go Slow’, dada a súa rapidez para tomar decisións ou para, simplesmente, perceber o que pasa á súa volta, nun país de 202 millóns de habitantes.

O ex-xeneral Buhari ten setenta-e-oito anos e goberna desde o 2015, cando venceu nas urnas o presidente Gookluck Jonathan. Prometía facer frente aos jihadistas que actúan, nomeadamente, no norte do país, mellorar a economía e acabar coa corrupción. A xente acreditou e votou nel. Pasaron cinco anos e non fixo nada do que prometera. A poboación estourou. Teremos que agardar a ver que pasa nas próximas semanas.

Non é esta a primeira vez que Buhari preside o país. El mesmo se define como un ‘demócrata converso’. Foi o presidente militar da Nixeria de 1983 a 1985, despois dun golpe de estado. Durante o seu mandato encarcerou políticos, xornalistas e artistas críticos e disidentes. Entre eles, Fela Kuti, que saiu do cárcere e dedicoulle unha canción, e el e a outros dirixentes mundiais: ‘Beasts of No Nation’, que compuxera na cadea de Kiri-Kiri e que hoxe volta circular moito pola internet e as radios da revolta xuvenil.

 

Fela Kuti,o inimigo público número un

Antes de ir ao delta do Níxer eu xa coñecía Fela Kuti, que chegara a actuar no Otto Zutz de Barcelona, mais confeso que non tiña moita idea da forza da súa personalidade politica. Nin da potencia da súa denuncia contra o capitalismo, a corrupción, o colonialismo e a violencia policial. Descubrinno alá, nunha longa e accidentada viaxe en coche cun grupo de xovens activistas ogoni contra a depredación da SHELL. Só tiñan unha cassette de Fela Kuti e sabían todas as cancións. Naquela altura escribin:

“Waka, waka, waka! Que quer dicir ‘Waka’?, pregunto. “Walk, walk, walk!”. Camiña, camiña, camiña, explícanme. Non é fácil comprender o ‘pidgin english’, e menos cantado por Fela Kuti, e nunha grabación moi gastada. Que explica esta canción? Chámase ‘Coffin for head of State’ (Caixón para o xefe de estado). Critica a hipocrisía dos que rezan a deus, mais cometen atrocidades como o xeneral Obasanjo, presidente, na altura, do goberno da ditadura militar, e o tenente coronel Yar’Adua. Está baseada nun feito da súa vida, explicanme, solemnes. No ano 1979, o exército atacou a casa familiar de Fela, onde tiña a cooperativa musical Kalakuta Republic. A súa nai, de oitenta-e-dous anos, morreu do dano que lle fixeron ao atirala por unha xanela. Daquela, Fela e os seus levaron unha réplica do caixón da nai ao cuartel militar onde vivían os seus principais inimigos, Olusegun Obasanjo e Shehu Yar’Adua. O féretro ficou alá. Din que Obasanjo e Yar’Adua fixeron que o retirasen. Todos rin. Hiiiiii. Fe-laaaa!”

Fela bebía de Malcolm X, dos Black Panthers e de Kwame Nkrumah. Era un grande defensor e fumador de marihuana. Casou nun único día coas súas vinte-e-sete vocalistas, as Queens. Creou o afrobeat, a comuna de Kalakuta Repubic, un xornal e un partido politico: o MOP (Movemento do Pobo). Os seus temas son discursos de denuncia politica contundentes e valentes, fillos da raiba e a dignidade dos oprimidos. Morreu por causa da sida. Ao seu funeral asistiron máis dun millón de persoas. Era popular e moi forte, como ben descobren os xovens nixerianos de hoxe. Por que? Como dixo outro nixeriano rebelde encarcerado durante anos polos réximes militares, o escritor e premio Nobel Wole Soyinka: “En calquera pobo que se someta voluntariamente á ‘humillación diaria do medo’, o home morre”

 

What do you want to do ?