O bloqueo do cultivo de támaras e cogumelos e da produción téxtil é un exemplo de como Israel abafa a industria e a agricultura palestinas, territorio que ve limitado o uso das súas materias primas e das súas importacións e exportacións.

 

Economía en Palestina

 

Consumir támaras palestinas converteuse nunha das formas máis efectivas de solidariedade internacional. Dino movementos que loitan contra a ocupación israelita na Palestina e o resultado do comercio deste pequeno froito: en tanto as támaras palestinas supoñen a resistencia de agricultores que non marchan das súas terras apesar das restricións de auga, a presión militar e a inseguranza, a maioría das támaras que podemos achar no mercado internacional son de procedencia israelita.

Trátase dun dato que simboliza o estado da economía palestina sob a ocupación. A maioría destes froitos que chegan ás tendas son cultivados en terras expropiadas extraxudicialmente. Os palmeirais son explotados polos colonos de asentamentos ilegais no Val do Xordán ou nos Altos do Golán, e os seus beneficios serven para crear máis colonatos e mesmo son a única fonte de ingresos de moitos deles.

 

Economía en Palestina 1  Economía na Palestina 1. O comercio entre cidades reduciuse pola presenza de ‘checkpoints’, facendo máis difícil a subsistencia de pequenos produtores e tendervos. BYRON MAHER

 

De feito, Israel controla máis do 50% do mercado mundial de támaras medjoul e o seu obxectivo é aumentar a súa presenza. Surxe o paradoxo de que os musulmáns de moitos Estados -incluída o español- acaban recorrendo ás támaras con denominación de orixe de Israel para celebracións como o final do Ramadán, xa que é a súa única alternativa.

‘As támaras sosteñen a ocupación e o apartheid’, explican representantes do movemento propalestino BDS -boicote, desinvestimentos e sancións-. Animan a non comprar produtos israelitas con campañas que se están estendendo por países como os Estados Unidos -un dos principais importadores de medjoul de colonatos ilegais- e outros de maioría musulmá como Marrocos.

 

Economía en Palestina 2                 Economía en Palestina 2 Un vehículo carregado de froita para vender en Nablus. BYRON MAHER

 

Como acontece coas támaras, os palestinos viron como moitos dos produtos que poderían facer recuperar a súa economía foron substituídos no mercado por outros co carimbo israelita, prohibiuse a súa comercialización noutros países ou vetouse directamente a súa produción. É o caso do cogumelo. Trátase dunha variedade chamada ‘amuru‘, similar ás comercializadas en supermercados de todo o mundo, mais cun tamaño máis pequeno e de sabor máis concentrado.

‘É moi difícil ver cogumelos palestinos nos mercados’, explica Ahlam Tarayra ao achar nunha tenda perto da súa casa en Ramallah. Conta que necesitan moita humidade e calor, e que sempre se produciron na Cisxordania, sobretodo nas zonas próximas a Xericó ou a Hebrón. O seu propio pai tivo un terreo para cultivalos. ‘Israel prohibiu durante dous anos a súa produción para que só comprásemos os seus e así arruinar os agricultores palestinos’, explica.

Tarayra é a directora xeral de Palestina Animal League. Esta asociación polos dereitos humanos e animais dedícase, entre outros obxectivos, a recuperar a tradición culinaria palestina baseada en vexetais e legumes propios da zona e a evitar a lavaxe de imaxe que fai Israel cos produtos veganos.

O coñecido como veganwashing fortalece a economía israelita en forma de turismo e publicidade exterior á vez que se apropia de pratos tradicionais como o hummus ou o falafel. Palestina ten un PIB que a sitúa nos últimos lugares do ranking mundial, no lugar 125 de 196; cunha taxa de desemprego de case o 30% da súa populación, que afecta especialmente as mulleres (48,3%) e menores de 25 anos (42%).

A ÚNICA FÁBRICA QUE ELABORA ‘PALESTINAS’
Observando as caixas de froitas e verduras dos mercados de rúa, as prateleiras nos supermercados e os electrodomésticos dalgunhas tendas, é moi difícil non ver o carimbo israelita neles, xa sexa porque é un produto israelita directamente ou porque foi importado ou distribuído por unha empresa israelita. Dentro da propia Cisxordania -pois a situación de abafo económico é mesmo maior en Gaza- é imposíbel facer boicote e non consumir produtos israelitas, tanto que até un dos seus símbolos está en perigo. Trátase das kufiyas ou o tradicional pano palestino. Desde que Iasir Arafat se fixo coñecido no mundo como líder levando este pano na cabeza, o mundo enteiro adoptouno como un dos máis significativos símbolos árabes, da causa palestina e mesmo dos movementos de esquerdas.

Hoxe día, só hai unha fábrica en Palestina. Trátase da empresa Hirbawi e está en Hebrón. O resto das ‘palestinas’ son de China, Turquía ou Xordania. Este último é o país de orixe da maioría de vestidos e blusas tradicionais palestinas. Unha indumentaria moi común, sobretodo entre as mulleres que tradicionalmente ten o fondo negro e bordados en vermello, algo común de ver no día a día das persoas de certa idade. A dificultade para introducir as tintas, as máquinas de tecer ou a imposibilidade de exportar forzaron moitos teares e manufactureiras a fechar.

 

Economía en Palestina 3Economía en Palestina 3. Venda na rúa de vestidos con bordados en Ramallah, unha indumentaria moi común na cidade. BYRON MAHER

 

O SISTEMA SANITARIO
O sistema sanitario tamén nota o efecto da ocupación. Por un lado, o abafamento das contas públicas da Autoridade Palestina fai que o desenvolvemento e melloras do Sistema Nacional de Saúde avance con dificultades. Por outro, o auxe da medicina privada -promovido por intermediarios israelitas- fai que sexa un filón para compañías de seguros, farmacéuticas e outras empresas estranxeiras.

‘Todo o que estiver fora do control de certas empresas xera problemas’, explica o doutor Belal Abu Helal, da Palestine Technical University de Kadoorie, con campus en Tulkarem. Alí saben moito de importar produtos sanitarios e medicamentos, xa que se trata da única facultade veterinaria de todo o Estado e centraliza grande parte dos estudos agrónomos. De feito, tratan de crear o primeiro hospital veterinario da Palestina.

‘É moi caro traer cousas de fóra e demoran moito. Moitas veces pedímolas vía Alxeria ou Inglaterra e aínda así Israel páraas na fronteira. O máis complicado de conseguir son produtos como analxésicos ou sedantes’, explica o profesor, que non esquece que, ao estar perto da fronteira con Israel, son un albo fácil: ‘En 2012 entraron os militares e mataron 12 cabalos da facultade’. Ao preguntarlle por que, para o veterinario iso está ben claro: ‘Toda planta, animal ou humana en terra palestina é inimiga para eles e debe ser atacada’.

SAQUEO DE PETRÓLEO, GAS E AUGA
O transporte é outro grande problema para a economía na Palestina. A ocupación bloquea os movementos de máis de 1,8 millóns de persoas, segundo o último relatorio da Association of International Development Axencies (AIDA). O alto prezo de gasolina, da mesma maneira que o doutros bens básicos, é o resultado dos intermediarios, xa que todos os oleodutos están controlados polo Estado israelita, que ten unha política de apropiación dos recursos.

É coñecido que en solo palestino hai reservas de petróleo e reservas de gas ‘sobretodo na costa mediterránea de Gaza’, mais só empresas israelitas teñen autorización para a súa explotación e comercialización. Compañías estadounidenses como Nobre Energy (con sede en Houston) ou Avner Oil Exploration asinan acordos co Goberno de Tel Aviv, evitando que a Autoridade Palestina ingrese perto de 3.400 millóns, o que suporía aumentar o seu paupérrimo PIB e reducir a súa dependencia da axuda humanitaria internacional.

Contra esta situación -que en lugares como Gaza supón a emerxencia enerxética e en Cisxordania o racionamento-, foméntase o transporte colectivo máis sustentábel. Desde taxis colectivos, até paradas intermedias se alguén baixa antes, pasando por compartir vehículos privados, aproveitar cargas en camións ao máximo ou dispor do ofrecemento dos veciños para non desperdiciar un traxecto.

 

Economía en Palestina 4Economía na Palestina 4. A froita e a verdura tamén están sometidas á situación de ocupación, chegando a estar prohibido o cultivo de cogumelos. BYRON MAHER

 

Por outro lado, a comunicación entre as cidades de Cisxornadia é moi complicada, o que limita á súa vez o comercio interior. Estradas estreitas, con bloqueos pola construción dos diferentes muros, pontilladas de postos militares israelitas e checkpoints e con frecuentes cortes sen previo aviso. Mesmo dentro das propias cidades é difícil moverse, con ou sen carga comercial. En Hebrón só é necesario achegarse ao zoco da cidade antiga para ver como moitas das antes lustrosas tendas tiveron que fechar pola ocupación.

Esta cidade, ao sur da capital palestina e escenario de carnificinas como a da Mesquita de Ibrahim a mans dun colono xudeu estadounidense, está dividida en dous: ao res do chan están os palestinos e nas plantas superiores os colonos. Estes lanzan refugallos, lixo e mesmo ácido aos palestinos e visitantes, o que obriga os comerciantes a se protexeren con redes, ferros de aceiro e mesmo a fechar os establecementos. Así, rúas como a avenida principal foron mesmo vetadas para os orixinarios de alí.

 

Economía en Palestina 5Economía en Palestina 5. Un home pasea frente a unha tenda téxtil en Ramallah. BYRON MAHER

‘Eu non podo ir convosco polo camiño por un tema de seguranza só por ser palestino. Até os animais poden pasar antes do que eu’, explica Izzat, de Youth Against Settlements, a un grupo de activistas estranxeiros para os que realiza tours. Trátase dunha forma de visibilizar a violación sistemática dos acordos internacionais, a resistencia dos residentes en Hebrón e de apoiar economicamente mozos implicados na liberación de palestina.

Os bancos palestinos réxense polo novo séquel (moeda israelita), que, xunto co dinar xordano, é a moeda oficial da Palestina. Israel controla os cambios, desvalorización e reservas monetarias. En Belén, Xerusalén, Nablus, Kalandia, Qalqilya e moitas outras cidades palestinas está presente o contraste entre a florecente economía israelita e a da resistencia palestina. En tanto a paisaxe lanza cidades de blocos cincentos que crecen en vertical ao carón do muro, no outro lado mostra casas xeminadas con céspede recentemente cortado e piscinas azuis. Os colonatos ilegais.

En tanto o exército israelita arranca campos de oliveiras en Gaza e saquea acuíferos na Cisxordania, Israel preséntase ao mundo como un milagre económico baseado na tecnoloxía. En tanto un muro afasta cada vez máis familias e imposibilita a vida -con 700 quilómetros de lonxitude e construído nun 85% dentro de terras palestinas-, os palestinos soñan con voltar producir as súas propias kufiyas e competir de novo nos mercados coas támaras de Xericó.

BYRON MAHER- LAURA L. RUIZ

El Salto Diario